Τα μάτια σου βουρκώνουν, η καρδιά σου σταματάει να χτυπάει και έχεις κοκαλώσει. Το μυαλό σου προσπαθεί να επεξεργαστεί όλο το τραγικό γεγονός που συνέβη και προσπαθείς να φανταστείς τη ζωή σου από εδώ και πέρα. Μέχρι που ακούς τις κόρνες από τα αυτοκίνητα πίσω σου, κοιτάς το φανάρι που έχει ανάψει πράσινο και συνειδητοποιείς ότι κανένα τραγικό συμβάν δεν συνέβη και ότι το μυαλό σου έκανε απλώς σενάρια για να περάσει η ώρα στα βαρετά φανάρια της Κηφισίας. Τις σκέψεις αυτές δεν τις κάνεις μόνο εσύ και το φαινόμενο αυτό έχει όνομα και ονομάζεται δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση.

Τι είναι η δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση

Η δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση ή αλλιώς γνωστή ως διαταραχή ονειροπόλησης περιγράφει μια κατάσταση κατά την οποία ένα άτομο βιώνει τακτικά ονειροπολήσεις που είναι έντονες και ιδιαίτερα αποσπασματικές. Οι ονειροπολήσεις αυτές είναι τόσο αποσπασματικές, που το άτομο μπορεί να σταματήσει να ασχολείται με οτιδήποτε άλλο κάνει και μπορεί να πυροδοτούνται από γεγονότα της πραγματικής ζωής ή ερεθίσματα, όπως ένας θόρυβος, μια μυρωδιά, ένα θέμα συζήτησης ή μια ταινία.

Οι δυσπροσαρμοστικοί ονειροπόλοι μπορεί να αποστασιοποιηθούν από την πραγματικότητα για να απορροφηθούν πλήρως στο όνειρό τους και μπορεί εν αγνοία τους να υποδυθούν τη συμπεριφορά ή να μιλήσουν τον διάλογο των χαρακτήρων του ονείρου τους. Το περιεχόμενο των ονειροπολήσεων μπορεί να είναι πλούσια λεπτομερές και φαντασιακό. Η δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση μπορεί να αναπτυχθεί ως στρατηγική αντιμετώπισης στο τραύμα, καθώς ο εσωτερικός κόσμος μπορεί να είναι πιο ασφαλής από τα πράγματα που συμβαίνουν στην πραγματικότητα. Για παράδειγμα, οι άνθρωποι βρέθηκαν να ονειροπολούν πιο συχνά δυσπροσαρμοστικά κατά τη διάρκεια της καραντίνας του COVID-19, όταν ένιωθαν μεγαλύτερη ανάγκη να ονειροπολήσουν.

Η δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση ορίστηκε για πρώτη φορά το 2002 και δεν έχει ακόμη αναγνωριστεί στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών. Η κατάσταση φαίνεται να είναι πιο συχνή μεταξύ των ατόμων με άγχος, κατάθλιψη ή ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Περισσότεροι από τους μισούς δυσπροσαρμοστικούς ονειροπόλους έχουν κάποια διαταραχή ψυχικής υγείας.

Η διαφορά με την κοινή ονειροπόληση που ίσως γνωρίζεις ήδη είναι ότι η απλή ονειροπόληση εμπεριέχει συνήθως ευχάριστα σενάρια. Αν και μπορεί να μας αποσπάει την προσοχή, παράλληλα προσφέρει αρκετά οφέλη, όπως την ικανότητα να σχεδιάζεις μελλοντικά γεγονότα, να ανακουφίζεσαι από την πλήξη, να βρίσκεις νόημα στην ιστορία της ζωής σου και να ενισχύεις τη δημιουργικότητα σου.

Ενώ οι δυσπροσαρμοστικές ονειροπολήσεις μπορεί να είναι και ευχάριστες, είναι πιο πιθανό να περιλαμβάνουν θέματα βίας, εξουσίας, ελέγχου, σεξ, αιχμαλωσίας ή σενάρια διάσωσης και διαφυγής. Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές ονειροπολήσεις, οι δυσπροσαρμοστικές ονειροπολήσεις συνήθως εισέρχονται στη σφαίρα της φαντασίας.

Τέλος, η κανονική ονειροπόληση συμβαίνει εξ ολοκλήρου στο μυαλό, ενώ η δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση είναι μια καθηλωτική εμπειρία που συχνά συνοδεύεται από επαναλαμβανόμενες κινήσεις, εκφράσεις του προσώπου ή λεκτικές εκφράσεις.

Τα συμπτώματα

Ένα άτομο μπορεί να παρουσιάζει ένα ή περισσότερα συμπτώματα δυσπροσαρμοστικής ονειροπόλησης, τα οποία είναι:

  • Έντονες, ζωντανές ονειροπολήσεις που παρουσιάζονται ως ιστορία, με χαρακτήρες, σκηνικά και πλοκή.
  • Ονειροπολήσεις που προκαλούνται από γεγονότα του πραγματικού κόσμου ή αισθητηριακά ερεθίσματα
  • Ασυνείδητες εκφράσεις του προσώπου, επαναλαμβανόμενες κινήσεις του σώματος ή ομιλία ή ψίθυροι που συνοδεύουν τις ονειροπολήσεις
  • Ονειροπολήσεις που διαρκούν από μερικά λεπτά έως ώρες
  • Ισχυρή ή εθιστική επιθυμία να συνεχίσεις να ονειρεύεσαι
  • Δυσκολία συγκέντρωσης και ολοκλήρωσης καθημερινών εργασιών λόγω των ονειροπολήσεων
  • Προβλήματα στον ύπνο

Πώς επηρεάζει τη ζωή σου

Η δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση μπορεί να είναι έντονη. Μπορεί να επηρεάσει την υγεία, την ευημερία σου και την καθημερινή σου ζωή με τρόπους που μπορεί να μην έχεις αρχικά συνειδητοποιήσει.

  • Διακοπή των κοινωνικών δραστηριοτήτων: Μία από τις σημαντικές επιπτώσεις της δυσπροσαρμοστικής ονειροπόλησης είναι ο τρόπος με τον οποίο επηρεάζει τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Μπορεί να βρεθείς τόσο απορροφημένη από τις ονειροπολήσεις που χάνεις συζητήσεις, δραστηριότητες ή γεγονότα που συμβαίνουν γύρω σου. Το να μην είσαι παρούσα στις αλληλεπιδράσεις σου μπορεί να οδηγήσει σε αισθήματα απομόνωσης και δυσκολία στη διατήρηση σχέσεων. Όταν το μυαλό σου είναι συνεχώς αλλού, η ενασχόληση με τους φίλους, την οικογένεια ή τους συναδέλφους μπορεί να γίνει πρόκληση.
  • Κακή ποιότητα ύπνου: Ένας καλός βραδινός ύπνος είναι απαραίτητος για την υγεία, αλλά για κάποιον που βιώνει δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση ο ύπνος μπορεί να είναι διαταραγμένος. Οι ζωντανές και ελκυστικές ονειροπολήσεις μπορούν να κρατήσουν το μυαλό ενεργό, ακόμη και τη νύχτα, οδηγώντας σε διαταραγμένα πρότυπα ύπνου. Η έλλειψη ξεκούραστου ύπνου μπορεί να έχει αλυσιδωτές επιπτώσεις, προκαλώντας κούραση και έλλειψη συγκέντρωσης κατά τη διάρκεια της ημέρας.
  • Εμπόδιο στη δουλειά: Η δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση μπορεί να επηρεάσει την απόδοση σου στην δουλειά. Οι ψυχαναγκαστικές ονειροπολήσεις μπορεί να δυσκολεύουν τη συγκέντρωση σε εργασίες, καθώς όταν το μυαλό παρασύρεται συνεχώς σε μια ονειροπόληση, η ολοκλήρωση εργασιών ή η προσοχή σε συναντήσεις γίνεται πρόκληση. Εάν παλεύεις με μειωμένη παραγωγικότητα, αυτό μπορεί να επηρεάσει την επαγγελματική σου επιτυχία.
  • Αισθήματα ντροπής και ενοχής: Οι άνθρωποι που βιώνουν δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση μπορεί να νιώθουν αμηχανία ή ντροπή για τον χρόνο που περνούν στον κόσμο της ονειροπόλησης. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αισθήματα ενοχής, ειδικά αν πιστεύουν ότι παραμελούν τις ευθύνες ή τις σχέσεις τους. Πρόκειται για έναν φαύλο κύκλο, καθώς αυτά τα συναισθήματα μπορεί να προκαλέσουν περαιτέρω άγχος και να πυροδοτήσουν περισσότερη ονειροπόληση ως μορφή διαφυγής.

Πώς θα την σταματήσεις

Δεν υπάρχει επίσημη θεραπεία για να τη δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση, ωστόσο μερικές συμβουλές μπορεί να σε βοηθήσουν.

Βελτίωσε την ποιότητα του ύπνου σου

Η υιοθέτηση καλύτερων συνηθειών ύπνου μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα του ύπνου και δυνητικά να έχει αντίκτυπο στις δυσπροσαρμοστικές ονειροπολήσεις. Όρισε και ακολούθησε ένα τακτικό πρόγραμμα ύπνου κάθε μέρα της εβδομάδας, ακόμη και τα σαββατοκύριακα. Διαμόρφωσε μια ρουτίνα πριν από τον ύπνο για να σε βοηθήσει να χαλαρώσεις.

Εξάσκησε την ενσυνειδητότητα και τον διαλογισμό

Ενσωμάτωσε ασκήσεις ενσυνειδητότητας και διαλογισμού στην καθημερινή σου ρουτίνα. Αυτές οι πρακτικές θα σε βοηθήσουν να παραμείνεις εστιασμένη στην παρούσα στιγμή, μειώνοντας την ανάγκη να πέσεις σε ονειροπολήσεις. Ο τακτικός διαλογισμός μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση της συγκέντρωσης και της πνευματικής διαύγειας.

Μπορείς να ξεκινήσεις με έναν απλό 10λεπτο διαλογισμό κάθε πρωί. Κάτσε σε ένα ήσυχο μέρος, επικεντρώσου στην αναπνοή σου και όταν το μυαλό σου αρχίζει να περιπλανιέται, φέρε το απαλά πίσω στην αναπνοή σου.

Περιόρισε ότι σου κάνει trigger

Εντόπισε τι πυροδοτεί τις δυσπροσαρμοστικές ονειροπολήσεις σου, όπως ορισμένες σειρές ή καταστάσεις και προσπάθησε να περιορίσεις την έκθεση σου σε αυτές. Ο περιορισμός αυτών που σου κάνουν trigger μπορεί να σε βοηθήσει στη μείωση της συχνότητας των ονειροπολήσεων.

Ασκήσου

Ασχολήσου τακτικά με τη σωματική δραστηριότητα. Η άσκηση μπορεί να ενισχύσει τη συνολική ψυχική υγεία και μπορεί, επίσης, να είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να κρατήσεις το μυαλό σου απασχολημένο και συγκεντρωμένο, μειώνοντας τον διαθέσιμο χρόνο για ονειροπολήσεις.

Δημιούργησε ένα σύστημα υποστήριξης

Μοιράσου τις εμπειρίες σου και τον τρόπο με τον οποίο σε επηρεάζουν με ανθρώπους που εμπιστεύεσαι. Αυτό μπορεί να σου προσφέρει συναισθηματική υποστήριξη και να σε βοηθήσει να νιώσεις λιγότερο απομονωμένη, γεγονός που μπορεί να διευκολύνει την ανάγκη σου να παρασυρθείς σε ονειροπολήσεις.

Θέσε καθημερινούς στόχους

Θέσε μικρούς, εφικτούς στόχους για κάθε μέρα. Το να έχεις ένα σαφές σύνολο εργασιών μπορεί να σε κρατήσει συγκεντρωμένη και να σου προσφέρει μια αίσθηση ολοκλήρωσης μέσα στην καθημερινότητα σου, η οποία μπορεί να μειώσει την ανάγκη για ονειροπόληση.

Αναζήτησε επαγγελματική βοήθεια

Αν η δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση επηρεάζει σημαντικά τη ζωή σου, σκέψου να μιλήσεις με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας. Θα μπορούσες να κλείσεις ένα ραντεβού με έναν ψυχοθεραπευτή που ειδικεύεται στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία. Μπορεί να σε βοηθήσει να εντοπίσεις τι πυροδοτεί την ονειροπόληση και να αναπτύξεις στρατηγικές για τον έλεγχό της, όπως το να μάθεις να ανακατευθύνεις τις σκέψεις σου.