Ενώπιον του ήλιου δεν είμαστε όλοι ίσοι καθώς  οι καστανοί και οι μελαχρινοί διαθέτουν ένα φυσικό πλεονέκτημα σε σχέση με τους κοκκινομάλληδες και τους ξανθούς, των οποίων το ανοιχτόχρωμο δέρμα περιέχει πολύ λιγότερες ποσότητες μελανίνης και κατ’ επέκταση κινδυνεύουν περισσότερο από ένα πιθανό ηλιακό έγκαυμα βραχυπρόθεσμα αλλά και τη φωτογήρανση και την εκδήλωση κάποιου τύπου καρκίνου του δέρματος μακροπρόθεσμα. 

«Κάθε φωτότυπος» εξηγεί η δρ  Κατερίνα Λαμπρινοπούλου,  Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος «έχει ορισμένα λεπτά ασφαλούς έκθεσης στον ήλιο καθημερινά, πάντα με αντηλιακό και τις σωστές ώρες. Επιπλέον, ο ήλιος επιδρά σε συγκεκριμένες δερματολογικές ασθένειες από τις οποίες υποφέρουμε ήδη και μπορεί να τις επιδεινώσει, να τις κάνει να υποτροπιάσουν ή αντίθετα να λειτουργήσει ως θεραπευτικό μέσο, όπως επίσης μπορεί να προκαλέσει και κάποιες δερματοπάθειες». 

Οι 6 διαφορετικοί φωτότυποι

Για να συνειδητοποιήσουμε πόσο κινδυνεύουμε από τον ήλιο χρειάζεται να βρούμε ποιος είναι ο φωτότυπός μας. Ο φωτότυπος καθορίζεται από το χρώμα του δέρματος, των μαλλιών και των ματιών του κάθε ανθρώπου. Συνολικά οι άνθρωποι έχουμε χωριστεί σε 6 φωτότυπους. 

Οι Έλληνες ανήκουμε κυρίως στον τρίτο ή τον τέταρτο φωτότυπο, πράγμα που σημαίνει ότι αντιμετωπίζουμε μικρότερο κίνδυνο για ηλιακά εγκαύματα, αφού περισσότερο κινδυνεύουν οι φωτότυποι 1 ή 2 στους οποίους ανήκουν όσοι έχουν δέρμα που μαυρίζει καθόλου ή ελάχιστα, όσοι έχουν κόκκινα ή ξανθά μαλλιά και ανοιχτόχρωμα μάτια. 

Πώς προστατεύεται το δέρμα από το αντηλιακό έγκαυμα

«Η ποσότητα του αντηλιακού που πρέπει να χρησιμοποιείται  για να ισχύει ο δείκτης προστασίας είναι μια συσκευασία των 50 ml το μήνα για πρόσωπο και λαιμό και των 200 ml για το σώμα» τονίζει η κ. Λαμπρινοπούλου. Οι ποσότητες βέβαια είναι ανάλογες του μεγέθους του καθενός μας. Αυτό που πρέπει να προσέχουμε επίσης στα αντηλιακά είναι η υφή και για ποια περιοχή του σώματος το θέλουμε. Έτσι άτομα με ακμή πρέπει να προτιμούν ειδικά μη λιπαρά αντηλιακά ή αυτά που είναι σε μορφή γέλης, ενώ μεγαλύτερα άτομα πιο πλούσιες υφές κρέμας που βοηθούν το δέρμα τους να παραμένει πιο ενυδατωμένο και ελαστικό. Αν πρόκειται να γίνει χρήση σε αραιωμένο τριχωτό κεφαλής ή σε άνδρες με αυξημένη τριχοφυΐα τότε τα σπρέι είναι πιο κατάλληλα. Τα αντηλιακά όπως και όλες οι κρέμες είναι ευαίσθητα σε υψηλές θερμοκρασίες, γι αυτό δεν τα αφήνουμε στο αμάξι και τα προφυλάσσουμε από τον ήλιο στην παραλία. 

Σε ποιες περιπτώσεις ο ήλιος είναι φίλος του δέρματος

Ο ήλιος συχνά θεραπεύει κάποιες παθήσεις του δέρματος όπως η ψωρίαση και που εκδηλώνεται συνήθως με κόκκινες πλάκες που καλύπτονται από αργυρόχρωμο ή λευκό λέπι. Ο ήλιος δρα ευεργετικά στην ψωρίαση επειδή οι υπεριώδεις ακτίνες του επιβραδύνουν τη διαδικασία της ανανέωσης των επιφανειακών κυττάρων δρώντας ανοσοκατασταλτικά και ακόμη επειδή έχει μία ήπια αντιφλεγμονώδη δράση. Κάποιες όμως μορφές ψωρίασης όπως η φλυκταινώδης ή η ερυθροδερμική μπορεί να επιδεινωθούν με τον ήλιο. 

Η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα που χαρακτηρίζεται από λιπαρό λέπι και ερυθρές πλάκες στο δέρμα ή στο τριχωτό της κεφαλής, στο πρόσωπο και στο στήθος, επιδεινώνεται εξαιτίας της συναισθηματικής πίεσης, ενώ παρουσιάζει έξαρση τους χειμερινούς μήνες, κυρίως όταν υπάρχει δηλαδή κρύο και υγρασία. Αντίθετα ο ήλιος και η θάλασσα προκαλούν ύφεση της νόσου. Γενικά οι δερματίτιδες βοηθούνται από τον ήλιο, λόγω της ανοσοκατασταλτικής του δράσης. 

Η ακμή είναι άλλη μια νόσος που βοηθά ο ήλιος, αφού μειώνει το προπιονικό βακτηρίδιο, μια από τις αιτίες που προκαλούν ακμή. Επίσης, το μαύρισμα έχει καλυπτική δράση, ενώ το θαλασσινό νερό ξεραίνει τις φλυκταινώδεις βλάβες. 

Οι ασθένειες που υποτροπιάζουν με τον ήλιο

Ο ήλιος μπορεί να επιδεινώσει ή και προκαλέσει υποτροπή κάποιων νοσημάτων όπως αυτή του απλού έρπητα. Η ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να οδηγήσει στην υποτροπή του επιχείλιου έρπητα. Έτσι, κυρίως αν έχουμε εμφανίσει επιχείλιο έρπητα στο παρελθόν, θα πρέπει να χρησιμοποιούμε αντηλιακό στικ για τα χείλη με υψηλό δείκτη προστασίας. 

Η λεύκη, μία αυτοάνοση δερματοπάθεια, όπου για κάποιον άγνωστο λόγο ο ίδιος ο οργανισμός καταστρέφει ορισμένα μελανοκύτταρα και έτσι δεν παράγεται μελανίνη στα σημεία εκείνα του σώματος οπότε και το δέρμα ασπρίζει. Αν και η ελεγχόμενη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία αποτελεί την κυριότερη θεραπευτική προσέγγιση της νόσου, ένα σοβαρό ηλιακό έγκαυμα μπορεί να επιδεινώσει τη νόσο. Τόσο η λεύκη όσο και η ψωρίαση εμφανίζουν φαινόμενο Koebner που χαρακτηρίζεται από επέκταση της νόσου μετά από έγκαυμα ή τραυματισμό. Θα πρέπει να προστατεύουμε τις περιοχές που έχουν υποστεί λεύκη με ένα αντηλιακό με υψηλό δείκτη προστασίας γιατί υπάρχει ο κίνδυνος να προκληθεί έγκαυμα.

Ο ήλιος μπορεί να προκαλέσει αλλεργία συνήθως λίγες ώρες μετά την έκθεσή μας σε αυτόν. Η αλλεργία αυτή εκδηλώνεται με ερυθρότητα, οίδημα και φυσαλίδες στα σημεία του δέρματος που είναι εκτεθειμένα στον ήλιο, κατά κανόνα στο ντεκολτέ, τους ώμους, τα μπράτσα, το λαιμό και σπάνια στο πρόσωπο αλλεργία αυτή ονομάζεται πολύμορφο εκ φωτός ερύθημα και υποχωρεί όσο μαυρίζουμε, επανέρχεται όμως συχνά το επόμενο καλοκαίρι με τα πρώτα μπάνια. Για την απευαισθητοποίηση απαιτείται η παρέμβαση δερματολόγου.

Υπάρχει όμως και η φωτοτοξική αντίδραση, οπού έχουμε ερυθρότητα έντονη που συχνά συνοδεύεται από πόνο και εμφανίζεται αποκλειστικά στα φωτοεκτεθειμένα μέρη, ενώ στη φωτοαλλεργία μπορεί το εξάνθημα να επεκτείνεται και στα προστατευμένα μέρη του δέρματος. Αυτή την αντίδραση την προκαλούν ορισμένα φάρμακα συστηματικά ή τοπικά όπως ρετινοειδή για τη θεραπεία της ακμής ή της ψωρίασης, αντινεοπλασματικά, ορισμένα διουρητικά κ.α. 

Μέτρα προστασίας

  • Τα παιδιά πρέπει να προσέχουν περισσότερο τον ήλιο, αφού έχουν περισσότερες πιθανότητες να πάθουν κάποιο ηλιακό έγκαυμα από έναν ενήλικο με τον ίδιο φωτότυπο.
  • Παιδιά αλλά και ενήλικες με πολλές ή επικίνδυνες ελιές στο σώμα τους, ανοιχτόχρωμο δέρμα, μαλλιά και μάτια και οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του δέρματος που οφείλεται στον ήλιο πρέπει να αποφεύγουν ακόμη περισσότερο την έκθεση στον ήλιο. 
  • Γενικά πρέπει να αποφεύγουμε τον ήλιο τις επικίνδυνες ώρες (12.00 – 16.00) – και να χρησιμοποιούμε αντηλιακό τόσο στο πρόσωπο όσο και στο σώμα στα μέρη που εκτίθενται στον ήλιο ακόμη και όταν κινούμαστε στην πόλη . 
  • Επιλέγουμε αντηλιακό με βάση το φωτότυπό μας. Υψηλό δείκτη για τους ανοικτόχρωμους, μικρότερο για τους πιο σκούρους. 
  • Τα μωρά μέχρι έξι μηνών δεν πρέπει να κάθονται στον ήλιο και δεν συνίσταται η χρήση αντηλιακής προστασίας . 
  • Τα παιδιά πρέπει να αποφεύγουν τον ήλιο από τις 11 το πρωί μέχρι τις 4 το απόγευμα και να χρησιμοποιούν αντηλιακά με φυσικά φίλτρα έως 2 ετών. Τα μεγαλύτερα παιδιά αντηλιακά με φυσικά και χημικά φίλτρα αφού τα χημικά προφυλάσσουν καλυτέρα από την υπεριώδη Α η ένταση της οποίας είναι σχεδόν η ίδια όλη την διάρκεια της ημέρας. 
  • Μεικτά αντηλιακά πρέπει να φοράνε και οι ενήλικες στην παραλία, γιατί τα φυσικά φίλτρα είναι αυτά που είναι ανθεκτικά στο νερό. Στην πόλη μπορούμε να χρησιμοποιούμε μόνο χημικά φίλτρα γιατί απλώνονται καλυτέρα.